Tổng hợp những mẹo thực tế giúp mẹ chăm sóc bé hiệu quả, khoa học.
Swaddle (quấn khăn), Side/Stomach position (bế nghiêng), Shush (tiếng suỵt nhẹ), Swing (đung đưa), Suck (cho bú/ti giả). Kết hợp 5 yếu tố này kích hoạt 'phản xạ bình tĩnh' của sơ sinh.
Bé đói: liếm môi, mút tay, quay đầu tìm vú. Đủ sữa: tã ướt 6–8 lần/ngày, tăng cân đều, bú xong ngủ yên. Đừng chờ bé khóc mới cho bú – đó là dấu hiệu đói muộn.
1. Tự ngồi khi có đỡ; 2. Không còn phản xạ đẩy lưỡi; 3. Tỏ ra tò mò/với tay vào đồ ăn; 4. Tròn 6 tháng tuổi. Đừng bắt đầu ăn dặm chỉ vì bé hay thức đêm – đó không phải là dấu hiệu đói.
Để mông khoáng khí 10–15 phút sau mỗi lần thay tã. Dùng kem zinc oxide (không cần thuốc kê đơn). Thay tã thường xuyên hơn. Tránh khăn ướt có cồn khi da đang hăm.
Không cần bé hiểu nội dung – giọng đọc trầm bổng, biểu cảm của mẹ/ba giúp phát triển não bộ và kết nối cảm xúc. Chỉ cần 10 phút/ngày. Sách vải màu sắc tương phản cao lý tưởng cho dưới 3 tháng.
Đây là giai đoạn tăng trưởng chậm lại, bé ăn ít hơn là bình thường. Đừng ép ăn – gây phản ứng ngược. Chia nhỏ khẩu phần, trang trí bắt mắt, cho bé tham gia chuẩn bị bữa ăn. Cung cấp đủ loại thực phẩm; bé quyết định ăn bao nhiêu.
Đói: ngắn, nhịp điệu; Mệt: đều đều, kèm dụi mắt; Đau bụng: khóc dữ, vặn người; Khó chịu/buồn: ngắt quãng, dừng nếu được bế. Bạn sẽ nhận ra pattern riêng của bé trong 2–4 tuần đầu.
Bắt đầu từ 1–2 phút, 2–3 lần/ngày khi bé tỉnh táo và no. Tăng dần lên 30 phút tổng cộng mỗi ngày ở tháng 4. Có thể đặt bé nằm sấp lên ngực mẹ/ba thay vì sàn. Giúp phát triển cơ cổ, vai, phòng đầu bẹt.
Bé sốt > 38°C: cởi bớt quần áo, chườm ấm (không chườm lạnh). Paracetamol 10–15mg/kg liều nếu bé khó chịu. Dưới 3 tháng sốt bất cứ mức nào → đến bệnh viện. Không dùng aspirin cho trẻ em.
Baby blues (2 tuần đầu) khác với trầm cảm sau sinh (kéo dài hơn 2 tuần, ảnh hưởng chức năng). Hãy nhờ sự giúp đỡ, chia sẻ với bạn đời, kết nối với các mẹ khác. Không có mẹ hoàn hảo – 'good enough mother' là đủ rồi!
Phòng kín gió, nước 37–38°C (thử bằng khuỷu tay). Đỡ đầu bé bằng cẳng tay. Tắm nhanh 5–7 phút. Trình tự: mặt → đầu → thân → tay chân → vùng kín. Lau khô ngay, mặc đồ ấm.
Đặt bé nằm nghiêng, vỗ nhẹ lưng từ dưới lên. Nếu bé tím tái/ngừng thở: úp bé lên cẳng tay, vỗ 5 cái giữa hai bả vai. Gọi 115 ngay. Phòng ngừa: bế đầu cao khi bú, vỗ ợ sau bú.
Nhỏ 2–3 giọt nước muối sinh lý (NaCl 0.9%) vào mỗi bên mũi. Dùng bóng hút mũi nhẹ nhàng. Kê đầu bé cao hơn khi ngủ. Bật máy tạo ẩm trong phòng. Bú mẹ nhiều hơn để giữ ẩm niêm mạc.
Dùng dầu dừa/olive, vuốt nhẹ: chân → bụng (xoay kim đồng hồ giảm đầy hơi) → ngực → tay → lưng. Thời điểm tốt: sau tắm hoặc trước ngủ. 10–15 phút/lần. Ngừng nếu bé quấy.
Tạo ritual buổi tối cố định (tắm, đọc sách, hát ru). Đặt bé xuống khi buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn. Không bế/ru lại ngay khi bé ọ ẹ – chờ 1–2 phút. Tránh cho bú rồi ngủ luôn (tạo thói quen phụ thuộc).
Che ổ điện, khóa tủ có hoá chất, chặn cầu thang. Để dao kéo/đồ nóng ngoài tầm với. Kiểm tra đồ chơi không có chi tiết nhỏ (nguy cơ hóc). Không để bé một mình gần nước (bồn tắm, xô nước).
Baby-Led Weaning: cho bé tự cầm thức ăn cắt thanh dài (khoai lang, bông cải, chuối) thay vì đút bột. Chờ bé tròn 6 tháng + ngồi vững. Ưu điểm: phát triển vận động tinh, tự điều chỉnh lượng ăn. Luôn giám sát khi ăn.
WHO khuyến cáo: bé bú mẹ hoàn toàn nên bổ sung 400 IU vitamin D3/ngày từ lúc sinh. Bé bú công thức > 500ml/ngày thường đã đủ. Tắm nắng buổi sáng (7–9h) 15–20 phút cũng giúp tổng hợp vitamin D tự nhiên.
Bé chảy dãi nhiều, cắn đồ, quấy khóc, có thể sốt nhẹ < 38°C. Giảm đau: cho gặm vòng nướu lạnh (không đông đá), dùng gel nướu teething. Răng sữa thường mọc từ tháng 6, hoàn thành 20 răng lúc 2–3 tuổi.
0–3 tháng: mobile, đồ chơi đen trắng tương phản. 3–6 tháng: xúc xắc, vòng gặm. 6–12 tháng: khối xếp, sách vải, bóng. 12–24 tháng: đồ chơi lồng, xếp hình đơn giản, bút sáp, đất nặn. Chất liệu an toàn, không chi tiết nhỏ.
Rửa ngay sau khi bú bằng nước nóng + nước rửa bình. Dùng cọ chuyên dụng cọ kỹ đáy và núm. Tiệt trùng: hấp trong nước sôi 5 phút hoặc máy tiệt trùng UV/hơi nước. Phơi khô trên giá sạch, không dùng khăn lau bên trong.
Tận dụng giấc ngủ khi bé ngủ. Nhờ ông bà/chồng trông bé 1–2 giờ để nghỉ ngơi. Ăn đủ bữa, uống đủ nước. Nếu cảm thấy buồn bã, kiệt sức kéo dài > 2 tuần – hãy nói chuyện với bác sĩ. Mẹ khoẻ thì bé mới khoẻ.